Kısa cevap: hayır. Arama sonucunda karşınıza çıkan bir görseli indirip sitenize koymanız, o görseli kullanma hakkını size vermez; neyi yapabileceğinizi görselin lisansı belirler. Bu yazı, bir görselin nereden geldiğine göre kullanılıp kullanılamayacağını, lisans metninde hangi satırların okunacağını, insan ve logo görünen fotoğraflarda neyin değiştiğini ve hak sahibinden uyarı gelirse hangi sırayla hareket edileceğini anlatıyor.
Görselin nereden geldiği neyi değiştirir
Pratikte sitelere görsel altı kaynaktan giriyor ve her birinin kuralı farklı. Aşağıdaki tablo, bir görseli yüklemeden önce sorulacak ilk soruyu yanıtlıyor: bu dosya nereden geldi?
| Kaynak | Kullanım | Nelere dikkat edilir |
|---|---|---|
| Kendi çektiğiniz fotoğraf | Serbest | Karede insan, müşteri aracı, plaka, logo varsa ayrı izin gerekir |
| Ücretli stok görsel | Lisans kapsamında serbest | Faturayı ve lisans belgesini saklayın; hesap kapanırsa belge kanıt olur |
| Ücretsiz stok görsel | Genelde serbest | Her sitenin lisansı aynı değil; atıf ve ticari kullanım satırını okuyun |
| Üreticinin basın kiti | Belirtilen amaçla serbest | Ürünü sattığınızı doğrulamak, dosyayı kırpmamak, logoyu değiştirmemek |
| Arama sonucundan indirilen dosya | Kullanılmaz | Hak sahibi belirsiz; filigran silinmiş kopyalar dolaşıyor olabilir |
| Yapay zekâ ile üretilen görsel | Araca ve kullanım koşullarına bağlı | Gerçek bir kişiye ya da tanınır bir markaya benzeyen çıktılar risk taşır |
Ajansın ya da serbest çalışan tasarımcının teslim ettiği site de bu listenin dışında değil. Teslim paketinde görsellerin kaynağı yazmıyorsa, siteyi devralan taraf kaynağı bilmediği dosyalarla çalışmaya başlar. Teslim sırasında "bu görseller nereden geldi" sorusunu yazılı sormak, sonradan yapılacak bütün aramadan kolaydır.
Lisans metninde aranacak dört satır
Lisans metinleri uzun olsa da karar verdiren satır sayısı az. Bir görseli indirmeden önce şu dördünü arayın:
- Ticari kullanım: görsel bir işletme sitesinde, tanıtımda ya da ürün sayfasında kullanılabiliyor mu, yoksa yalnızca kişisel kullanıma mı açık?
- Atıf zorunluluğu: kaynak ya da üretici adının sayfada görünmesi isteniyor mu? İsteniyorsa nereye yazılacağı da genelde tarif edilir.
- Değiştirme izni: kırpmak, üzerine yazı koymak, rengini değiştirmek serbest mi? Bazı lisanslar dosyanın olduğu gibi kullanılmasını şart koşar.
- Yeniden dağıtım ve ürün üzerinde kullanım: görseli indirilebilir bir dosyada, baskıda ya da satılan bir üründe kullanmak çoğu zaman ayrı izne bağlıdır.
Bu dört satırın cevabını görselin yanına değil, ayrı bir yere yazın. Lisans sayfaları zamanla değişir; indirme anındaki koşulu saklayan taraf siz olursanız tartışma kısalır. Ücretsiz görsel sitelerinde bir ayrıntı daha var: aynı sitede farklı lisanslarla yüklenmiş dosyalar bir arada durabiliyor. Site genelinde "serbest" yazması, tek tek dosyanın altındaki lisans satırının okunmasını gereksiz kılmaz. Ücretli bir hesap kullanıyorsanız da indirme listesini düzenli olarak dışa aktarın; abonelik bittiğinde geçmiş indirmelerin dökümüne erişmek zorlaşabilir.
İnsan, logo ve mülk görünen fotoğraflar
Görselin lisansı tamam olsa bile karede görünen şeyler ikinci bir izin katmanı açar. Tanınabilir bir insan varsa o kişinin kendi görüntüsünün tanıtım amacıyla kullanılmasına onay vermesi gerekir; bu, stok sitesinin lisansından bağımsızdır. Aynı şey çalışan fotoğrafları için de geçerli: ekip sayfasına konulan fotoğraf, çalışan ayrıldığında kaldırılmak üzere izinle konulur.
Müşteri fotoğrafı, müşteri aracı, plaka, ad soyad içeren ekran görüntüsü ise ayrıca kişisel veri tarafına girer. Bunları yayımlamadan önce müşteri verisini KVKK uyumlu tutmanın temel kuralları yazısındaki izin ve saklama düzenine bakmak işi kolaylaştırır. Üçüncü bir başlık da özel mülk: bir binanın, atölyenin ya da mağazanın içini gösteren fotoğrafı ticari tanıtımda kullanmak için mülk sahibinin onayı istenebilir.
Sitedeki görselleri kayda geçirmek
Bir yıl sonra "bu fotoğrafı nereden aldık" sorusuna cevap verebilmek, görselin kendisinden önemli. Basit bir tablo yeterli: dosya adı, kaynak, lisans türü, indirme ya da satın alma tarihi, belgenin durduğu yer, kullanıldığı sayfalar. Bu kayıt, dijital varlık envanterinin doğal bir parçasıdır ve site el değiştirdiğinde devredilen ilk dosyalardan biri olur.
Kayıt tutarken görselin teknik tarafını da aynı satıra yazmak işe yarar: hangi boyutta yüklendi, hangi formatta duruyor, alt metni var mı. Bu ikisi birbirini destekler; siteyi yavaşlatan görseller nasıl hazırlanır yazısı ölçü tarafını anlatıyor, buradaki kayıt ise kaynak tarafını kapatıyor.
Hak sahibinden uyarı gelirse sıra
Bir görsel için uyarı ya da talep geldiğinde panik kararı en çok zarar veren adımdır. Sırası şöyle:
- Görseli yayından kaldırın; önce sayfadan, sonra medya kitaplığından.
- Kopyaları arayın: önbellek, içerik dağıtım ağı, site haritası, eski yazılar, sosyal hesaplarda paylaşılmış hâli, hazırlanmış katalog dosyaları.
- Kendi kaynak kaydınıza bakın. Lisans belgesi varsa tartışma burada biter; yoksa belgesizliği kabul edip ilerlemek daha hızlı sonuç verir.
- Yerine kaynağı belli bir görsel koyun. Sayfa görselsiz kalmasın; boş kalan yer sonradan yine aynı yoldan doldurulur.
- Yazışmayı ve kaldırma tarihini kaydedin, aynı görselin başka sayfalarda olup olmadığını tekrar kontrol edin.
Talebin içeriği hukuki bir boyut taşıyorsa, cevabı kendi başınıza yazmak yerine danışmanınıza iletin. Teknik tarafta yapılacak iş kaldırmak ve kopyaları temizlemektir; bunu hızlı yapmak her durumda lehinize olur.
Kısa kontrol listesi
- Arama sonucundan indirilen dosya siteye konulmaz.
- Her görselin kaynağı, lisansı ve belgesi bir tabloda yazılı olur.
- Lisansta ticari kullanım, atıf, değiştirme ve yeniden dağıtım satırları okunur.
- Karede insan, plaka, logo ya da özel mülk varsa ikinci izin aranır.
- Uyarı gelirse önce kaldırılır, sonra kopyalar temizlenir, sonra yerine konur.
DigiWSS, işletmelerin web sitesini ve dijital varlıklarını kaynağı belli dosyalarla yönetilebilir hâlde tutar; görsel envanteri de bu düzenin parçasıdır.